Аюулгүй байдал

Хувилбар: 2026-11-v1Хүчин төгөлдөр болох: 2026-12-01

Энэ хуудсанд Банхар платформ Эмнэлгийн болон Амьтны эзэмшигчийн мэдээллийг хэрхэн хамгаалдаг, мөн Эмнэлэг өөрөө юуг анхаарах ёстойг тайлбарлав. Хуудас нь Эмнэлгийн захирал, менежерт зориулагдсан: хэсэг бүрийн эхний өгүүлбэр гол санааг энгийнээр хэлж, дараа нь техникийн дэлгэрэнгүйг өгнө.

Банхар платформыг [тохируулаагүй] ажиллуулдаг (цаашид «Платформ»). Хувийн мэдээллийг ямар зорилгоор ашигладаг тухай Нууцлалын мэдэгдэл-ээс, Платформ ба Эмнэлгийн эрх, үүргийг Үйлчилгээний нөхцөл-өөс үзнэ үү. Хамгаалалтын арга хэмжээ өөрчлөгдөх бүрт энэ хуудсыг шинэчилж, хувилбарын дугаарыг өөрчилнө.

1. Товч

Олон Эмнэлэг нэг системийг ашигладаг ч Эмнэлэг бүрийн мэдээлэл өгөгдлийн сангийн түвшинд тусгаарлагдсан. Нэг Эмнэлэг нөгөө Эмнэлгийн мэдээллийг харах боломжгүй.
Хэрэглэгч бүр өөрийн бүртгэлээр, үүрэгт нь тохирсон эрхээр ажиллана. Нууц үгийг нээлттэй хадгалдаггүй. Нууц үгийн оронд passkey (Face ID, Touch ID, Windows Hello гэх мэт)-ээр нэвтэрч болно.
Таны төхөөрөмж, манай аппликейшн, өгөгдлийн сангийн хоорондох бүх холболт шифрлэгдсэн.
Өгөгдлийн сан Монгол Улсад байрлах дата төвд, Платформын өөрийн серверт ажиллана. Аппликейшн Google Cloud-ын Ази дахь бүсэд ажилладаг тул мэдээлэл боловсруулах явцад Монгол Улсаас гадна дамжих бөгөөд техникийн лог, шифрлэсэн нөөц хуулбар Монгол Улсаас гадна хадгалагдана (5-р хэсэг).
Өгөгдлийн санг өдөр бүр шифрлэн нөөцөлж, нөөцөөс сэргээх боломжтойг тогтмол шалгана.
Хэн, хэзээ, юу өөрчилснийг үйлдлийн бүртгэлд хадгалж, Эмнэлгийн захирал, менежерт харуулна. Платформын ажилтан дэмжлэг үзүүлэхээр Эмнэлгийн самбарт нэвтэрсэн бүр тэнд харагдана.
Эмнэлэг өгөгдлөө хүссэн үедээ экспортолж авна (5.4).
Аюулгүй байдал бол хамтын ажил: нууц үг, төхөөрөмж, ажилтнуудын эрхийг зөв удирдах нь Эмнэлгийн үүрэг (10-р хэсэг).
Эмзэг байдал илрүүлбэл [тохируулаагүй] хаягаар мэдэгдэнэ үү (12-р хэсэг).

2. Мэдээллийн тусгаарлалт

Олон Эмнэлэг нэг системийг ашигладаг ч Эмнэлэг бүр зөвхөн өөрийн мэдээллийг харна. Үүнийг зөвхөн програмын кодонд найдаж биш, өгөгдлийн сан өөрөө хангадаг.

Амьтны эзэмшигч, амьтан, захиалга, үзлэг, вакцин, туулгалт, амьтны зураг, эмчийн хуваарь, үйлдлийн бүртгэл, дэмжлэгийн чат зэрэг Эмнэлгийн мэдээлэл бүхий мөр бүр тухайн Эмнэлгийн дугаартай хадгалагдана.
Эдгээр бүх хүснэгтэд PostgreSQL өгөгдлийн сангийн мөрийн түвшний хамгаалалт (Row Level Security) асаалттай бөгөөд хүснэгтийн эзэмшигчид ч заавал үйлчлэхээр (FORCE) тохируулсан. Хүсэлт бүр зөвхөн тухайн Хэрэглэгчийн сонгосон Эмнэлгийн хүрээнд ажиллана. Эмнэлэг заагаагүй хүсэлт нэг ч мөр харахгүй: алдаа гарсан ч мэдээлэл задрахын оронд хоосон хариу өгнө.
Аппликейшн өгөгдлийн санд эрх нь хязгаарлагдсан тусгай үүргээр холбогдоно. Энэ үүрэг нь өгөгдлийн сангийн супер хэрэглэгч биш, мөрийн түвшний хамгаалалтыг тойрох (BYPASSRLS) эрхгүй, хүснэгтийн эзэмшигч биш, ийм эрхтэй үүргийн гишүүн ч биш. Эдгээр нөхцөлийн аль нэг нь зөрчигдвөл аппликейшн асахаас татгалзана.
Өгөгдлийн сангийн бүтцийг өөрчлөх ажлыг тусдаа үүргээр, тусдаа ажлаар гүйцэтгэнэ. Ажиллаж буй вэб үйлчилгээ тэр үүргийн нууц үгийг мэдэхгүй.
Хүснэгтүүдийн хоорондын холбоос Эмнэлгийн дугаарыг хамт шалгадаг тул нэг Эмнэлгийн захиалгыг нөгөө Эмнэлгийн амьтантай холбох боломжгүй. Үүнээс гадна код дахь асуулга бүр Эмнэлгийн дугаараар тусад нь шүүнэ.
Тусгаарлалтыг өөр Эмнэлгийн мэдээлэлд хандах оролдлогуудыг дуурайлгадаг автомат тестээр шалгадаг бөгөөд Үйлчилгээний шинэ хувилбар гаргахын өмнө эдгээр тестийг ажиллуулна.
Платформын ажилтан дэмжлэгийн чатаар харилцахдаа зөвхөн чатын мессеж, хавсралтыг харна. Амьтны эзэмшигч, амьтан, үзлэгийн мэдээлэлд зөвхөн 6-р хэсэгт заасан дэмжлэгийн горимоор хандана. Платформын консолд Эмнэлгийн профайл (нэр, хаяг, утас, хуулийн этгээдийн мэдээлэл), ажилтнуудын нэр, утас, и-мэйл, үүрэг, хүлээгдэж буй урилга, Платформын үйлдлийн бүртгэл харагдана. Амьтны эзэмшигч, амьтан, захиалгын талаар тэнд зөвхөн нийт тоо харагдах бөгөөд үзлэгийн мэдээлэл огт харагдахгүй.
Амьтны зураг, дэмжлэгийн чатын зураг нийтэд нээлттэй хаягаар биш, зөвхөн нэвтэрсэн, тухайн Эмнэлгийн ажилтанд (чатын зургийг мөн Платформын дэмжлэгт) харагдана.
Эмнэлгийн нийтийн хуудсанд зөвхөн Эмнэлэг нийтэд зориулж оруулсан мэдээлэл гарна. Амьтны эзэмшигч захиалгаа шалгах, цуцлахад захиалгын код ба утасны дугаар хоёулаа шаардлагатай.
Шинэ Эмнэлгийг Платформ шалгаж батлах хүртэл түүний нийтийн хуудас, онлайн захиалга идэвхгүй байна.

3. Нэвтрэлт ба эрх

Эмнэлгийн мэдээлэлд зөвхөн эрх бүхий хүн, зөвхөн ажилдаа хэрэгтэй хэмжээнд хандана.

3.1 Нууц үг

Нууц үг дор хаяж 8 тэмдэгттэй байна. Урт, өөр газар ашиглаагүй нууц үгийг зөвлөнө.
Нууц үгийг хэзээ ч нээлттэй хадгалдаггүй. Хэрэглэгч бүрт санамсаргүй «давс» (salt) нэмж, scrypt алгоритмаар нэг талын хувиргалт хийсний үр дүнг л хадгална. Платформын ажилтан ч таны нууц үгийг харах боломжгүй.
5 удаа буруу нууц үг оруулбал бүртгэл 15 минут түгжигдэнэ. Нэг IP хаягаас ирэх нэвтрэх оролдлогын тоо мөн хязгаартай.
Нууц үгээ солиход тухайн Хэрэглэгчийн бусад бүх нэвтрэлт (бусад компьютер, утас) хаагдаж, хүлээгдэж буй нууц үг сэргээх холбоос хүчингүй болж, одоо ашиглаж буйгаас бусад passkey устаж, бусад төхөөрөмжийн мэдэгдэл унтарна. Ингэснээр хуучин нууц үгийг мэдэж байсан хүн бүртгэлд үлдэхгүй.
Ажилтан нууц үгээ мартвал Эмнэлгийн захирал 24 цаг хүчинтэй, нэг удаагийн сэргээх холбоос үүсгэнэ. Холбоосоор шинэ нууц үг тавихад тухайн Хэрэглэгчийн бүх нэвтрэлт хаагдаж, бүх passkey устана.
Өөр Эмнэлэгт давхар ажилладаг (эсвэл бүртгэлтэй байсан) Хэрэглэгч, Платформын админ болон Эмнэлгийн цорын ганц захирлын нууц үгийг Платформын дэмжлэг хэн болохыг нь шалгаж байж сэргээнэ. Эмнэлэгт хэд хэдэн захирал байвал нэг захирал нөгөө захиралд сэргээх холбоос үүсгэж болно. Платформын ажилтан таны нууц үг, баталгаажуулах кодыг хэзээ ч асуухгүй.

3.2 Passkey

Нууц үгийн оронд утас, компьютерийнхээ дэлгэцийн түгжээ (Face ID, Touch ID, Windows Hello, Android) эсвэл аюулгүй байдлын түлхүүрээр нэвтэрч болно. Passkey зөвхөн https://pet.olzo.mn хаяг дээр ажилладаг тул хуурамч сайт түүнийг ашиглаж чадахгүй.
Серверт зөвхөн passkey-н нийтийн түлхүүр хадгалагдана. Хурууны хээ, царайны мэдээлэл таны төхөөрөмж дээр шалгагддаг бөгөөд манай серверт хэзээ ч ирэхгүй.
Passkey нэмэхэд одоогийн нууц үгээ дахин оруулна. Тиймээс таны нээлттэй орхисон компьютерт түр хандсан хүн өөрийн passkey суулгаж чадахгүй.
Нэвтрэх хүсэлт бүр нэг удаагийн бөгөөд 5 минут хүчинтэй. Хуулбарласан байж болзошгүй passkey илэрвэл түүгээр нэвтрэхийг зөвшөөрөхгүй, түүгээр нээсэн нэвтрэлтүүдийг хааж, бүртгэлд тэмдэглэнэ.
Хэрэглэгч passkey нэмсэн, нэрийг нь өөрчилсөн, устгасан түүхээ «Бүртгэл» хэсгээс өөрөө харна. Нэг Хэрэглэгч 10 хүртэл passkey бүртгэнэ.

3.3 Үүрэг ба эрх

Захирал, менежер, эмч, сувилагч (туслах), ресепшн гэсэн үүрэг тус бүр өөр эрхтэй. Эрхийг дэлгэц дээр нуугаад орхидоггүй, сервер хүсэлт бүрт шалгана.
Эмнэлгийн бүх өгөгдлийг экспортлох, ажилтан нэмэх, хасах, эрхийг нь өөрчлөх нь зөвхөн захиралд боломжтой.
Үйлдлийн бүртгэл, орлогын тайлан харах, үйлчилгээ, үнэ, Эмнэлгийн тохиргоог өөрчлөх нь захирал, менежерт боломжтой.
Үзлэг, эмчилгээний тэмдэглэл захирал, менежер, эмч, сувилагч, мөн эмчийн профайлтай холбогдсон Хэрэглэгчид харагдана; эмчийн профайлгүй ресепшнд харагдахгүй. Үзлэгийн тэмдэглэлийг эмч эсвэл эмчийн профайлтай холбогдсон Хэрэглэгч (жишээ нь өөрөө эмч захирал) батална. Эмчийн профайлыг Хэрэглэгчтэй зөвхөн Эмнэлгийн захирал холбоно.
Нэг хүн хэд хэдэн Эмнэлэгт ажиллаж болох бөгөөд Эмнэлэг бүрт тусдаа үүрэгтэй. Хөтчийн өөр цонхонд өөр Эмнэлэг рүү шилжсэн бол хуудас үүнийг илрүүлж, буруу Эмнэлгийн мэдээллийг өөрчлөхөөс сэргийлнэ.

3.4 Бүртгүүлэх, ажилтан урих, хасах

Шинэ Эмнэлгийн захирлын утасны дугаарыг verify.mn үйлчилгээгээр шалгана: захирал өөрийн утаснаас аппад харуулсан кодыг verify.mn-ийн богино дугаар руу SMS-ээр илгээнэ. Платформ баталгаажуулах SMS илгээдэггүй. Оролдлогын тоог хэрэглэгч болон дугаар тус бүрээр хязгаарлаж, оролдлогын бүртгэлийг нэг талын хэшээр хадгалан 1 хоногийн дараа устгана. И-мэйл хаягийг 24 цаг хүчинтэй, нэг удаагийн холбоосоор шалгана; холбоосыг санд зөвхөн нууцалсан (hash) хэлбэрээр хадгална. Утасны дугаар баталгаажаагүй бол Платформ захиралтай утсаар холбогдож шалгасны дараа батална.
Бүртгүүлэх хуудсаар үүссэн шинэ Эмнэлэг «хүлээгдэж буй» төлөвтэй үүсэх бөгөөд Платформ Эмнэлэг бодитой эсэх, бүртгүүлсэн хүн түүнийг төлөөлөх эрхтэй эсэхийг шалгаж байж батална.
Ажилтныг Эмнэлгийн захирал урилгын холбоосоор нэмнэ. Холбоос нэг удаагийн, 7 хоног хүчинтэй. Санд холбоосын зөвхөн нууцалсан хувилбар хадгалагдана. Ажилтныг самбарт нэвтэрсний дараа утасны дугаараа баталгаажуулахыг сануулна.
Урилга илгээсэн захирал захирлын эрхээ алдвал түүний илгээсэн, хүлээгдэж буй урилгууд хүчингүй болно.
Ажилтныг идэвхгүй болгомогц тэр Эмнэлэгт хандах эрх нь даруй хаагдана (тухайн үед нэвтэрсэн байсан ч). Түүний үүсгэсэн болон түүнд зориулсан хүлээгдэж буй урилга, нууц үг сэргээх холбоос мөн хүчингүй болно. Идэвхгүй ажилтан ажлын мэдэгдэл авахгүй.

3.5 Нэвтрэлтийн хугацаа

Нэвтрэх бүрт санамсаргүй урт түлхүүр (токен) үүсгэж хөтчийн күүкид хадгална. Серверт түүний зөвхөн нууцалсан (hash) хувилбар хадгалагдана.
Нэвтрэлтийн күүки нь HttpOnly (хуудасны скрипт уншиж чадахгүй), SameSite=Lax (өөр сайтаас илгээсэн өөрчлөлтийн хүсэлтэд хавсрагдахгүй), Secure (зөвхөн HTTPS-ээр дамжина) тохиргоотой.
12 цаг идэвхгүй байвал нэвтрэлт дуусна. Идэвхтэй ажилласан ч 7 хоног тутам дахин нэвтэрнэ. Хуудас өөрөө шинэ мессеж шалгах зэрэг автомат хүсэлт идэвх гэж тооцогдохгүй.
«Гарах» товч дарахад нэвтрэлт серверээс устаж, тэр төхөөрөмжийн мэдэгдэл унтарна.
Нэвтрэх оролдлого бүрийг (амжилттай эсэх, нууц үг эсвэл passkey, IP хаяг) бүртгэнэ.

3.6 Платформын админ

Платформын консолд зөвхөн Платформын админ нэвтэрнэ. Админы бүртгэлийг вэбээр үүсгэх боломжгүй, зөвхөн серверийн талаас тусгай скриптээр үүсгэнэ.
Админ ч мөн нууц үг, passkey, түгжээний ижил хамгаалалттай.
Эмнэлгийг батлах, түр зогсоох, хаах, дахин идэвхжүүлэх, дэмжлэгийн горимоор нэвтрэх үйлдэл бүрт шалтгаан заавал бичнэ. Эдгээр нь Платформын бүртгэлд болон тухайн Эмнэлгийн үйлдлийн бүртгэлд хоёуланд нь тэмдэглэгдэнэ (6-р хэсэг).

4. Холболтын шифрлэлт

Таны төхөөрөмжөөс манай серверүүд хүртэлх, мөн манай серверүүдийн хоорондох мэдээлэл замдаа шифрлэгдсэн байдаг тул дундаас нь хэн нэгэн уншиж, өөрчлөх боломжгүй.

4.1 Таны төхөөрөмж ба Үйлчилгээний хооронд

https://pet.olzo.mn руу хандах бүх холболт HTTPS (TLS)-ээр шифрлэгдэнэ. Домэйны сертификатыг Google удирдаж, хугацаа дуусахаас өмнө автоматаар шинэчилнэ.
Хөтөчид HSTS тохиргоогоор энэ сайтад 180 хоногийн турш зөвхөн HTTPS ашиглахыг заадаг. Ингэснээр шифрлэлтгүй холболт руу хууран шилжүүлэх халдлагаас хамгаална. Хуудсан дээрх бүх нөөц HTTPS-ээр ачаалагдана.
Нэвтрэлтийн күүки зөвхөн HTTPS холболтоор дамжина.
Мэдэгдэл (Google Firebase), вэб статистик (Google Analytics), SMS (WeSend), төлбөр (QPay) зэрэг гадны үйлчилгээтэй хийх холболт мөн шифрлэгдсэн.

4.2 Аппликейшн ба өгөгдлийн сангийн хооронд

Google Cloud дээрх аппликейшн Монгол Улс дахь өгөгдлийн сантай интернетээр, TLS 1.2 буюу түүнээс дээш хувилбараар шифрлэгдсэн холболтоор холбогдоно. Өгөгдлийн сан шифрлэлтгүй холболтыг хүлээж авахгүй.
Аппликейшн өгөгдлийн сангийн серверийн сертификатыг Платформын өөрийн гэрчилгээ олгогч (CA)-оор, серверийн нэрийн хамт шалгадаг (verify-full). Тиймээс завсарт орсон халдагч өөрийгөө өгөгдлийн сан мэтээр харуулж чадахгүй.
Өгөгдлийн сангийн серверийн портыг галт ханаар хааж, зөвхөн аппликейшний тогтмол гарах IP хаягаас холбогдохыг зөвшөөрнө. Серверийн удирдлагад зөвхөн тодорхой админ IP хаягаас хандана. Өгөгдлийн сангийн нууц үгийг scram-sha-256 аргаар шалгана.
Алсын өгөгдлийн сантай сертификат шалгахгүйгээр холбогдох тохиргоотой бол аппликейшн асахаас татгалзана.

5. Хадгалалт ба нөөцлөлт

Мэдээлэл яг хаана байдаг, алдагдахаас хэрхэн сэргийлдгийг доор нээлттэй тайлбарлав. Эмнэлгийн мэдээлэл боловсруулах явцад Монгол Улсаас гадна дамжих тохиолдол байдгийг бид нуухгүй.

5.1 Мэдээлэл хаана байдаг вэ

Өгөгдлийн сан. Эмнэлгийн бүх өгөгдөл (амьтны зураг, дэмжлэгийн чатын зураг орно) Монгол Улсад байрлах колокейшн дата төв дэх Платформын өөрийн серверт, PostgreSQL өгөгдлийн санд хадгалагдана.
Аппликейшн. Google Cloud Run дээр, Google Cloud-ын Ази дахь бүсэд (Монгол Улсаас гадна) ажиллана. Хүсэлт бүрийг боловсруулах явцад мэдээлэл тэнд шифрлэгдсэн холболтоор дамжиж, түр санах ойд боловсруулагдана; өгөгдлийн сан тэнд байрлахгүй (техникийн логийг доороос үзнэ үү).
Техникийн лог. Google Cloud-д хүсэлт бүрийн техникийн лог (цаг, IP хаяг, хөтчийн төрөл, хариуны төлөв, хандсан бүтэн хаяг — үүнд урилга, нууц үг сэргээх холбоосын токен, захиалгын код, захиалга шалгахад оруулсан утасны дугаар орж болно) 30 хоног хадгалагдана. Үүнийг зөвхөн Платформын баг алдаа, халдлага шалгахад ашиглана. Аппликейшний өөрийн алдааны логт утасны дугаар, захиалгын код, урилгын холбоос зэрэг мэдээллийг нууцалж бичнэ.
Нууц тохиргоо. Өгөгдлийн сангийн нууц үг, гэрчилгээ зэргийг Google Secret Manager-т хадгална (5.2).
Нөөц хуулбар. Платформын серверт, мөн шифрлэсэн нэг хуулбарыг Google Cloud Storage-д (Монгол Улсаас гадна, 90 хоног хүртэл) хадгална (5.3).
Мэдэгдэл, статистик. Push мэдэгдэл Google Firebase Cloud Messaging-ээр дамжина. Google Analytics зөвхөн нийтийн хуудсуудад ажиллана (8-р хэсэг).
SMS. SMS-ийн хүлээн авагчийн утасны дугаар, мессежийн текст WeSend SMS платформ болон гар утасны операторуудаар дамжина.
Төлбөр. Сарын төлбөр, SMS эрхийн цэнэглэлтийг QPay эсвэл банкны шилжүүлгээр төлнө. Таны картын дугаар, банкны нэвтрэх мэдээлэл манай системд ирэхгүй, хадгалагдахгүй.

5.2 Нууц түлхүүрийн удирдлага

Өгөгдлийн сангийн нууц үг, гэрчилгээ болон бусад нууц түлхүүрийг програмын кодонд биш, Google Secret Manager-т хадгална.
Вэб үйлчилгээ зөвхөн өөрт хэрэгтэй нууцыг авна: өгөгдлийн сантай эрх нь хязгаарлагдсан үүргээр холбогдох мэдээлэл. Өгөгдлийн сангийн бүтцийг өөрчлөх эрхтэй үүргийн нууц үгийг зөвхөн тусдаа техникийн ажил ашиглана.
Нууц үг, түлхүүрийг дэлгэц, логт хэвлэдэггүй. Тэдгээрийг солих журамтай бөгөөд алдагдсан байж болзошгүй үед даруй солино.

5.3 Нөөц хуулбар

Өгөгдлийн санг өдөр бүр бүтнээр нь нөөцөлнө.
Нөөцийг AES-256 алгоритмаар шифрлэнэ (шифрлэлтийн түлхүүрийг нууц үгээс PBKDF2 аргаар 200,000 давталтаар гаргана). Шифрлээгүй хуулбар диск дээр хэзээ ч бичигдэхгүй.
Шинэ нөөц бүрийн шифрийг тайлж уншигдаж байгааг шалгаад, хяналтын нийлбэр (SHA-256)-ийг хамт хадгална.
Нөөц Платформын серверт тодорхой хугацаагаар (анхдагчаар 30 хоног) хадгалагдана. Үүнээс гадна шифрлэгдсэн хуулбарыг Google Cloud Storage-д илгээнэ. Тийш зөвхөн шифрлэгдсэн файл очих бөгөөд сервер тэнд зөвхөн шинэ файл нэмэх эрхтэй тул сервер эвдэрсэн, халдлагад өртсөн ч өмнөх хуулбарыг устгаж, өөрчилж чадахгүй. Google Cloud Storage дахь хуулбар 90 хоног хүртэл хадгалагдаад автоматаар устна.
Нөөцийн шифрлэлтийн нууц үгийг нөөц хуулбартай нэг газар хадгалдаггүй. Тиймээс Google нөөцийн агуулгыг унших боломжгүй.
Нөөцөөс бодитоор сэргээх боломжтойг сар бүр шалгана: хамгийн сүүлийн нөөцийг түр өгөгдлийн санд сэргээж, бүтэц бүрэн эсэх, Эмнэлэг тус бүрийн мэдээлэл, мэдээллийн тусгаарлалтын тохиргоо хэвээр байгааг шалгаад түр санг устгана.
Ноцтой доголдлын үед хамгийн сүүлийн нөөцөөс сэргээнэ. Энэ үед сүүлийн нөөцөөс хойш оруулсан мэдээлэл алдагдах эрсдэлтэй тул Эмнэлэг чухал мэдээллээ үе үе экспортлохыг зөвлөнө.
Устгасан мэдээлэл нөөц хуулбарт хадгалалтын хугацаа дуустал үлдэх бөгөөд түүнийг зөвхөн доголдлоос сэргээхэд ашиглана.

5.4 Эмнэлгийн өгөгдөл экспортлох

Эмнэлгийн захирал хүссэн үедээ ажилтны самбараас Эмнэлгийн бүх өгөгдлийг ZIP файлаар (CSV, JSON хүснэгт, амьтны зураг) татаж авна. Дэмжлэгийн чатын мессежийн текст экспортод орох бөгөөд хавсаргасан зураг, мэдэгдлийн төхөөрөмжийн бүртгэл ордоггүй. Эмнэлэг зөвхөн унших горимд байсан ч экспорт ажиллана.
Экспорт бүр үйлдлийн бүртгэлд тэмдэглэгдэнэ. Татаж авсан файлыг аюулгүй хадгалах нь Эмнэлгийн үүрэг (10-р хэсэг).

6. Хяналт ба бүртгэл

Эмнэлгийн мэдээлэлд юу өөрчлөгдсөн, хэн хийснийг дараа нь шалгах боломжтой. Платформын ажилтан Эмнэлгийн самбарт нэвтэрсэн бүрийг Эмнэлгийн захирал өөрөө харна.

6.1 Үйлдлийн бүртгэл

Захиалга, Амьтны эзэмшигч, амьтан, үзлэг, вакцин, зураг, тохиргоо, ажилтан, урилга, экспорт зэрэг өөрчлөлт бүрийн хувьд хэн, хэзээ, ямар IP хаяг, хөтчөөс, өмнө нь юу байсныг, юу болсныг бүртгэнэ. Зургийн хувьд зургийг өөрийг нь биш, зөвхөн тоон хурууны хээ (hash)-г хадгална.
Эмнэлгийн захирал, менежер ажилтны самбарын «Үйлдлийн бүртгэл» хэсгээс бүртгэлийг Хэрэглэгч, төрлөөр шүүж харна.
Аппликейшн энэ бүртгэлд зөвхөн шинэ мөр нэмэх эрхтэй: өгөгдлийн сангийн эрхийн тохиргооны дагуу хуучин мөрийг засах, устгах боломжгүй. Нэвтрэх оролдлогын бүртгэл, passkey-н түүх, дэмжлэгийн чатын мессеж мөн ийм зарчмаар хадгалагдана.
Батлагдсан үзлэгийн тэмдэглэлийг зөвхөн эмч (эсвэл эмчийн профайлтай холбогдсон Хэрэглэгч) засах бөгөөд засварын шалтгааныг заавал бичнэ. Засахаас өмнөх болон дараах агуулга үйлдлийн бүртгэлд хадгалагдана.

6.2 Платформын дэмжлэгийн хандалт

Эмнэлэгт дэмжлэг үзүүлэх, алдаа шалгахдаа Платформын ажилтан Эмнэлгийн самбарт зөвхөн «дэмжлэгийн горим»-оор нэвтэрнэ. Нэвтрэх бүрт шалтгаанаа заавал бичнэ.
Дэмжлэгийн горим эхэлсэн, дууссан цаг, шалтгаан, мөн тэр хугацаанд хийгдсэн өөрчлөлт бүр тухайн Эмнэлгийн үйлдлийн бүртгэлд «Платформ» тэмдэгтэйгээр бичигдэж, Эмнэлгийн захирал, менежерт харагдана. Нэвтрэлтийн хугацаа дуусаж автоматаар хаагдсан ч дууссан цаг нь бүртгэгдэнэ.
Дэмжлэгийн горимд мэдээлэл харах үйлдлийг хуудас тус бүрээр бүртгэдэггүй, харин горим хэзээ эхэлж, хэзээ дууссаныг бүртгэдэг. Тиймээс тэр хугацаанд Платформын ажилтан Эмнэлгийн мэдээллийг харах боломжтой байсныг та мэдэх боломжтой.
Дэмжлэгийн горимд Платформын ажилтан Эмнэлгийн захирлын эрхтэй ажиллана (жишээ нь экспорт хийх, тохиргоо өөрчлөх боломжтой), харин үзлэгийн тэмдэглэл батлахгүй.
Дэмжлэгийн горимд Платформын ажилтан Эмнэлгийн нэрийн өмнөөс дэмжлэгийн чатад бичихгүй.
Эмнэлэг бүртгэх, батлах, түр зогсоох, хаах, дахин идэвхжүүлэх, захирлын урилга үүсгэх, дэмжлэгийн горим эхлүүлэх, дуусгах үйлдэл Платформын тусдаа бүртгэлд мөн хадгалагдана. Дэмжлэгийн горимд хийсэн өөрчлөлт тухайн Эмнэлгийн үйлдлийн бүртгэлд «Платформ» тэмдэгтэй хадгалагдана.
Сервер, өгөгдлийн сан, нөөцийн техникийн засвар үйлчилгээг цөөн тооны эрх бүхий ажилтан гүйцэтгэнэ. Энэ үед Эмнэлгийн мэдээллийг зөвхөн засвар үйлчилгээ, нөөцлөлт, сэргээлт, зөрчил шалгах, Эмнэлгийн хүсэлтээр мэдээлэл гаргах, нэрээ нууцлахад шаардлагатай хэмжээнд ашиглана. Ийм серверийн түвшний хандалт Эмнэлгийн үйлдлийн бүртгэлд харагдахгүй тул түүнийг нууцлалын үүрэг, дотоод журмаар хязгаарлана.

6.3 Бусад хяналт

Олон удаагийн амжилтгүй нэвтрэх оролдлого, хуулбарласан passkey зэрэг сэжигтэй үйлдлийг бүртгэлээс хянана.
Үйлчилгээ ажиллаж байгаа эсэх, өдөр бүрийн нөөцлөлт амжилттай болсон эсэх, серверийн дискний багтаамж, сертификатын хугацааг хянаж, асуудал гарвал Платформын баг дохио авна.

7. Вэб хамгаалалт

Хуурамч хүсэлт, хортой код, хэт олон оролдлого, хортой файлаас хамгаалах хэд хэдэн давхарга хамгаалалттай.

Агуулгын аюулгүй байдлын бодлого (CSP). Хөтөч зөвхөн манай домэйноос ачаалсан скриптийг ажиллуулна. Хуудсан дотор шигтгэсэн скрипт ажиллахгүй. Push мэдэгдлийн Firebase сан ч манай домэйноос ачаалагдана. Google Analytics-ийн скриптийг зөвхөн нийтийн хуудсуудад зөвшөөрдөг тул ажилтны самбар, Платформын консолд Google-ийн скрипт ачаалагдах боломжгүй.
Өөр сайт дотор нээгдэхгүй. Манай хуудсыг өөр сайт өөрийн хуудсан дотор (iframe) оруулж чадахгүй. Ингэснээр хэрэглэгчийг хуурч товч дарахыг (clickjacking) хориглоно.
Хуурамч хүсэлтээс хамгаалах. Мэдээлэл өөрчлөх хүсэлт бүрийн хувьд хөтчийн илгээсэн гарал үүслийн мэдээллийг шалгаж, өөр сайтаас ирсэн бол татгалзана. SameSite күүкитэй хамт энэ нь хоёр давхар хамгаалалт болно.
Хүсэлтийн тоог хязгаарлах. Таах, хэт ачаалах оролдлогоос сэргийлж хүсэлтийн тоог хязгаарлана. Жишээ нь: нэвтрэх — нэг IP хаягаас 15 минутад 30; онлайн захиалга үүсгэх — 15 минутад 20; захиалга шалгах, цуцлах — 15 минутад 30; Эмнэлэг бүртгүүлэх — цагт 10; экспорт — 15 минутад 10, нэг Эмнэлэгт нэг зэрэг нэг; дэмжлэгийн мессеж — Хэрэглэгч бүрт 10 минутад 30. Хязгаар хэтэрвэл түр хүлээгээд дахин оролдохыг хүснэ.
Оролтыг шалгах. Сервер талбар бүрийн төрөл, урт, хэлбэрийг (жишээ нь утасны дугаар 8 оронтой) шалгана. Өгөгдлийн сангийн асуулгыг параметртэйгээр бүрдүүлдэг тул оруулсан текст асуулга болж ажиллахгүй (SQL injection). Нэг хүсэлтийн хэмжээ хязгаартай.
Амьтны зураг. Зөвхөн JPEG, PNG, WebP, 1 МБ хүртэл. Хөтөч илгээхээс өмнө зургийг жижигрүүлнэ. Сервер файлын нэр, мэдэгдсэн төрөлд нь итгэхгүйгээр файлын эхний байтаар бодит төрлийг шалгана. Эмнэлэг бүрийн зургийн тоо, нийт хэмжээ хязгаартай.
Дэмжлэгийн чатын зураг. Зөвхөн JPEG, PNG, WebP, 2 МБ хүртэл, ижил шалгалттай. Нэг Эмнэлэг 24 цагт 20 хүртэл зураг илгээнэ.
Бусад файл хүлээж авахгүй. Баримт бичиг, програм зэрэг бусад төрлийн файл хуулах боломжгүй. Хадгалсан зургийг буцааж өгөхдөө хөтөч төрлийг нь өөрөөр таахаас сэргийлэх (nosniff) тохиргоотой илгээнэ.
Алдааны мэдээлэл. Серверт алдаа гарвал хэрэглэгчид дотоод мэдээлэлгүй ерөнхий мэдэгдэл харуулна.
Серверийн орчин. Аппликейшн эрх багатай (администратор биш) хэрэглэгчээр ажиллах бөгөөд өөрийн програмын файлыг өөрчлөх эрхгүй.

8. Мэдэгдэл, статистик

Утас, компьютерт ирэх мэдэгдэл болон вэб статистикийг аль болох бага мэдээлэлтэйгээр, зөвшөөрөл болон хөтчийн тохиргоог хүндэтгэн ашигладаг.

8.1 Push мэдэгдэл

Мэдэгдлийг Google Firebase Cloud Messaging-ээр дамжуулна. Хэрэглэгч, Амьтны эзэмшигч өөрөө товч дарж зөвшөөрсөн тохиолдолд л идэвхжинэ, хэдийд ч унтрааж болно.
Мэдэгдлийн текстэд зөвхөн амьтны нэр, Эмнэлгийн нэр, огноо, цаг, үйлчилгээ, эмчийн нэр, вакцин, туулгалтын сануулгад «вакцин», «галзуугийн вакцин» эсвэл «туулгалт» гэсэн үг орно. Амьтны эзэмшигчийн нэр, утасны дугаар, захиалгын код, онош, эмчилгээний тэмдэглэл хэзээ ч орохгүй: түгжээтэй дэлгэц дээр бусад хүн харж болзошгүйг тооцсон.
Мэдэгдлийн холбоос үргэлж https://pet.olzo.mn доторх хуудас руу заана.
Ажлын мэдэгдлийг зөвхөн тухайн Эмнэлгийн идэвхтэй, харах эрхтэй ажилтан авна. Системээс гарахад тэр төхөөрөмжийн, нууц үгээ солиход бусад төхөөрөмжийн, нууц үг сэргээхэд бүх төхөөрөмжийн мэдэгдэл унтарна.
Амьтны эзэмшигч захиалгын код болон утасны дугаараараа баталгаажуулж байж сануулга авна. Ингэснээр утасны дугаарыг нь мэддэг өөр хүн бусдын амьтны мэдээллийг мэдэгдлээр авч чадахгүй. Дэлгэрэнгүйг Нууцлалын мэдэгдэл-ийн 5-р хэсгээс үзнэ үү.

8.2 Google Analytics

Зөвхөн нийтийн хуудсуудад ажиллана: нүүр хуудас, Эмнэлгийн хуудас ба онлайн захиалга, Эмнэлэг бүртгүүлэх, Нууцлалын мэдэгдэл, програм татах хуудас. Ажилтны самбар, Платформын консол, урилга, нууц үг сэргээх хуудас, ширээний програмд хэзээ ч ажиллахгүй, үүнийг хөтчийн CSP хориг баталгаажуулна.
Нэр, утас, и-мэйл, амьтны нэр, захиалгын код, хайсан үг болон ямар ч чөлөөт текст Google руу илгээгдэхгүй. Хаягийн «?…», «#…» хэсгийг хасаж, захиалгын холбоос дахь кодыг нууцалж илгээнэ. Урьдчилан тодорхойлсон цөөн үйл явдлыг л зөвшөөрөгдсөн утгатай нь илгээнэ.
Гэхдээ зочны IP хаяг техникийн хувьд Google-д очиж, зочдыг ялгах санамсаргүй дугаартай «_ga» күүки ашиглагдана.
Google signals болон зар сурталчилгааны хувийн тохиргоог унтраасан.
Таны хөтөчид «Do Not Track» эсвэл «Global Privacy Control» асаалттай бол Google Analytics огт ачаалагдахгүй, Google руу ямар ч хүсэлт явахгүй.
Дэлгэрэнгүйг Нууцлалын мэдэгдэл-ийн 6-р хэсгээс үзнэ үү.

9. Ширээний програм

Windows, Mac-д зориулсан ширээний програм нь вэб хувилбартай яг ижил ажилтны самбарыг тусдаа цонхонд нээдэг, хамгаалалт сайтай бүрхүүл юм. Эмнэлгийн өгөгдлийн санг компьютер дээр хадгалдаггүй: мэдээлэл төв системд, 2–6-р хэсэгт заасан хамгаалалт дор байна.

Програм зөвхөн https://pet.olzo.mn хаягийн хуудсыг нээнэ. Өөр сайтын холбоосыг програм дотор биш, компьютерийн үндсэн хөтчид нээнэ.
Нээгдсэн хуудас компьютерийн файл, систем рүү хандах боломжгүй: Electron-ий аюулгүй байдлын зөвлөмжийн дагуу хуудсыг програмаас тусгаарласан (context isolation, sandbox), Node.js-ийн боломж хаалттай. Програм хуудсанд зөвхөн уншаагүй мессежийн тоог дэлгэцийн тэмдэг дээр харуулах ганц боломж олгоно.
Хуудас зөвхөн мэдэгдэл, камер (амьтны зураг авах, микрофонгүй), хуулах (clipboard), бүтэн дэлгэцийн зөвшөөрөл авч болно. Байршил, микрофон, USB төхөөрөмж зэрэг бусад зөвшөөрөл хаалттай.
Компьютер дээр хадгалагдах зүйл: серверийн хаяг, цонхны хэмжээ, байрлал, товч техникийн лог (күүки, хуудасны агуулга, хаягийн «?…» хэсгийг бичдэггүй), нэвтрэлтийн күүки (үйлдлийн системийн түлхүүрээр шифрлэгдсэн). Мөн вэб хөтчийн адил үзсэн хуудас, зургийн түр хуулбар (cache) компьютерийн хэрэглэгчийн хавтсанд үлдэж болно. Таны татаж авсан файл (жишээ нь экспорт) таны сонгосон хавтсанд хадгалагдана.
Програм хаагаад дахин нээхэд нэвтрэлт хадгалагдсан байж болно (12 цаг идэвхгүй бол дуусна). Олон хүн ашигладаг компьютерт ажлаа дуусгаад «Гарах»-ыг дарна уу.
Шинэчлэлийг програм зөвхөн HTTPS хаягаас татаж, файлын бүрэн бүтэн байдлыг шалгана. Татаж дуусмагц «Одоо дахин эхлүүлэх» эсвэл «Дараа» гэж асууна; «Дараа»-г сонговол програмыг хаах үед шинэчлэл суулгагдана. Mac-д шинэчлэл зөвхөн Apple-д баталгаажуулсан хувилбарт ажиллана.
Ширээний програмд push мэдэгдэл, Google Analytics ажиллахгүй. Mac програм дээр passkey ажиллахгүй тул нууц үгээр нэвтэрнэ.

10. Эмнэлгийн хариуцлага

Платформ системээ хамгаална. Харин хэнд нэвтрэх эрх өгөх, төхөөрөмж, нууц үгээ хэрхэн хамгаалах нь Эмнэлгийн гарт байдаг. Доорх зүйлсийг мөрдөхийг хүсье.

Бүртгэл хуваалцахгүй. Ажилтан бүр өөрийн бүртгэлтэй байна. Нэг бүртгэлийг хэд хэдэн хүн ашиглавал хэн юу хийснийг үйлдлийн бүртгэлээс ялгах боломжгүй болно.
Хүчтэй нууц үг, passkey. Урт, өөр газар ашиглаагүй нууц үг сонгож, боломжтой бол passkey ашиглана. Нууц үгээ бичиж наахгүй, бусдад хэлэхгүй.
Ажлаас гарсан ажилтныг даруй хасах. Ажлаас гарсан, ажил үүрэг нь өөрчлөгдсөн ажилтны эрхийг тэр өдөр нь идэвхгүй болгох, өөрчлөх. Эрхийг ажилд шаардлагатай хэмжээгээр олгож, захирлын эрхийг цөөн хүнд өгнө.
Хэнд эрх өгч буйгаа шалгах. Урилга, нууц үг сэргээх холбоосыг зөвхөн тухайн хүнд, найдвартай сувгаар өгнө. Олон хүнтэй групп чатад тавихгүй. Буруу хүнд очсон бол даруй хүчингүй болгоно.
Залилангаас болгоомжлох. Платформын ажилтан таны нууц үг, баталгаажуулах кодыг хэзээ ч асуухгүй. Ийм хүсэлт ирвэл бүү өг, бидэнд мэдэгдэнэ үү.
Төхөөрөмжөө хамгаалах. Компьютер, утсандаа дэлгэцийн түгжээ тавьж, үйлдлийн систем, хөтчөө шинэчилж, вирусны хамгаалалт ашиглана. Олон хүн ашигладаг компьютерт ажлаа дуусгаад системээс гарна.
Файлаа хамгаалах. Экспортолсон файл, хэвлэсэн бүртгэлийн хуудас, татаж авсан зургийг аюулгүй газар хадгалж, шаардлагагүй болсныг устгана.
Мессеждээ болгоомжтой байх. Дэмжлэгийн чатад нууц үг, шаардлагагүй хувийн мэдээлэл бичихгүй. Амьтны эзэмшигч рүү илгээх SMS-д онош, эмчилгээний дэлгэрэнгүйг бичихгүй.
Програмыг албан ёсны эх сурвалжаас татах. Ширээний програмыг зөвхөн програм татах хуудас-аас татна. Програмын «Серверийн хаяг» тохиргоог Платформын зааварчилгаагүйгээр өөрчлөхгүй.
Үйлдлийн бүртгэлийг үе үе харах. Ялангуяа танихгүй өөрчлөлт, Платформын дэмжлэгийн хандалт байгаа эсэхийг шалгана.
Амьтны эзэмшигчийг таних. Мэдээлэл үзэх, засах, устгах хүсэлт хүлээн авахдаа тухайн хүн мөн эсэхийг (жишээ нь бүртгэлтэй утасны дугаараар) шалгана.
Сэжигтэй зүйлийг даруй мэдэгдэх. Бүртгэл алдагдсан, танихгүй passkey, нэвтрэлт, өөрчлөлт анзаарвал нууц үгээ даруй сольж, Платформд дэмжлэгийн чат, и-мэйл ([тохируулаагүй]) эсвэл утсаар ([тохируулаагүй]) мэдэгдэнэ. Платформ тухайн бүртгэлийн бүх нэвтрэлтийг хааж, passkey-г устгаж туслах боломжтой.

11. Зөрчил гарвал

Ямар ч систем бүрэн эрсдэлгүй байж чадахгүй. Аюулгүй байдлын зөрчил гарвал бид хурдан хязгаарлаж, шалгаж, хамааралтай Эмнэлгүүдэд нээлттэй мэдэгдэнэ.

Хязгаарлах. Зөвшөөрөлгүй хандалтыг зогсооно: холбогдох бүртгэлийн нэвтрэлтийг хааж passkey-г устгах, нууц үг, түлхүүрийг солих, шаардлагатай бол тухайн Эмнэлэг эсвэл Үйлчилгээг түр зогсоох.
Нотлох баримт хадгалж, шалгах. Лог, үйлдлийн бүртгэл, нөөцийг хадгалж, юу болсон, аль Эмнэлэг, ямар мэдээлэл хамаарсан, эрсдэл үргэлжилж байгаа эсэхийг тогтооно.
Эмнэлэгт мэдэгдэх. Хамааралтай Эмнэлгүүдэд үндэслэлгүй саатуулалгүйгээр мэдэгдэнэ. Мэдэгдэлд юу болсон, ямар мэдээлэл хамаарсан, ямар арга хэмжээ авсан, Эмнэлэг юу хийхийг зөвлөж буйг энгийн хэлээр бичнэ. Шалгалт үргэлжилж байвал шинэ мэдээллийг нэмж мэдэгдэнэ.
Эрх бүхий байгууллагад мэдэгдэх. Зөрчил Платформ хариуцагч болох мэдээлэлд (Хэрэглэгчийн бүртгэл, нэвтрэлт, төлбөр) хамаарвал Платформ, Амьтны эзэмшигчийн мэдээлэлд хамаарвал мэдээлэл хариуцагчийн хувьд Эмнэлэг хуульд заасан хугацаа, журмын дагуу эрх бүхий байгууллагад мэдэгдэнэ. Платформ Эмнэлэгт шаардлагатай мэдээллийг өгч, эрх бүхий байгууллагатай хамтран ажиллана.
Амьтны эзэмшигчдэд мэдэгдэх. Амьтны эзэмшигчийн мэдээллийн хариуцагч нь Эмнэлэг тул тэдэнд мэдэгдэх ажлыг Эмнэлэг хуулийн дагуу хийнэ. Платформ шаардлагатай мэдээлэл, тусламжаар хангана.
Засаж, дүгнэх. Цоорхойг засаж, шаардлагатай бол цэвэр нөөцөөс сэргээнэ. Шалтгаан, авсан арга хэмжээ, давтагдахаас сэргийлэх ажлын дүгнэлтийг хамааралтай Эмнэлгүүдтэй хуваалцана.

Эмнэлгийн талд зөрчил гарвал (нууц үг алдагдсан, компьютер, утас хулгайд алдсан, экспорт файл буруу хүнд очсон гэх мэт) Платформд даруй мэдэгдэнэ үү. Бид бүртгэлийн нэвтрэлтийг хааж, юу болсныг тогтооход туслана.

12. Эмзэг байдлын мэдээлэл

Аюулгүй байдлын судлаач, хэрэглэгчдийн тусламжийг бид талархан хүлээн авна. Үйлчилгээнээс эмзэг байдал (цоорхой) илрүүлбэл олон нийтэд задруулахын өмнө бидэнд мэдэгдэнэ үү.

12.1 Хэрхэн мэдэгдэх вэ

И-мэйл: [тохируулаагүй]
Хамрах хүрээ: https://pet.olzo.mn вэб хуудас, түүний API, Windows, Mac ширээний програм.
Мэдэгдэлдээ дараах зүйлсийг оруулна уу: эмзэг байдлын товч тайлбар, нөлөөлж буй хаяг эсвэл хэсэг, давтан гаргах алхам, боломжит нөлөө, таны холбоо барих мэдээлэл. Дэлгэцийн зураг, жишээ хүсэлт хавсаргаж болно.
Мэдэгдэлдээ бусдын хувийн мэдээллийг аль болох бүү оруулна уу.
Аюулгүй байдалтай холбоогүй асуудал, өөрийн бүртгэлийн тусламжийг дэмжлэгээс ([тохируулаагүй], [тохируулаагүй]) авна уу.

12.2 Бидний амлалт

Мэдэгдлийг хүлээн авснаа хэдэн ажлын өдрийн дотор хариу бичиж баталгаажуулна.
Мэдэгдлийг шалгаж, засварын явцын талаар танд мэдээлнэ.
Засвар хийгдсэний дараа та зөвшөөрвөл таны нэрийг талархалтайгаар дурдана.
Энэ хэсгийн дүрмийг мөрдөж, сайн санаагаар хийсэн судалгааны төлөө бид таны эсрэг хуулийн арга хэмжээ санаачлахгүй.

12.3 Судалгааны дүрэм

Зөвхөн өөрийн бүртгэлээр туршина. Туршилтын Эмнэлэг хэрэгтэй бол [тохируулаагүй] хаягаар хүсэлт гаргана; хуурамч Эмнэлэг бүртгүүлэхгүй. Бусад Эмнэлэг, Хэрэглэгч, Амьтны эзэмшигчийн мэдээлэлд хандах, хуулах, өөрчлөх, устгахгүй. Санамсаргүй хандсан бол даруй зогсож, бидэнд мэдэгдэж, олж авсан мэдээллээ устгана.
Үйлчилгээний хэвийн ажиллагааг доголдуулах туршилт (DoS, хэт олон хүсэлт, их хэмжээний автомат скан, спам, SMS эсвэл мэдэгдэл олноор илгээх) хийхгүй.
Ажилтан, Эмнэлэг, Амьтны эзэмшигчийг хууран мэхлэх (social engineering, хуурамч и-мэйл), дата төв, оффист биечлэн нэвтрэх оролдлого хийхгүй.
Google, WeSend, QPay зэрэг гуравдагч талын үйлчилгээний эмзэг байдлыг тухайн үйлчилгээ үзүүлэгчийн өөрийн журмаар мэдэгдэнэ.
Эмзэг байдлыг засагдах хүртэл, эсвэл бидэнтэй тохиролцох хүртэл олон нийтэд болон бусдад задруулахгүй.